Vì sao tranh chấp di chúc thừa kế thường xảy ra?

Tranh chấp về di chúc thừa kế là một trong những dạng tranh chấp thừa kế phổ biến nhất hiện nay. Bản chất của tranh chấp này xoay quanh việc xác định tính hợp pháp của di chúc và hiệu lực phân chia di sản theo ý chí của người để lại di sản.

1. Tranh chấp về điều kiện có hiệu lực của di chúc

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện:

1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Trong thực tiễn, tranh chấp thường phát sinh khi một hoặc nhiều người thừa kế cho rằng:

Người lập di chúc không còn khả năng nhận thức;
Di chúc được lập trong hoàn cảnh bị ép buộc;
Có dấu hiệu giả mạo chữ ký, sửa chữa nội dung di chúc.

Nếu Tòa án xác định di chúc không đáp ứng điều kiện trên, di chúc sẽ bị tuyên vô hiệu, toàn bộ hoặc một phần.

2. Tranh chấp về hình thức của di chúc

Điều 627. Hình thức của di chúc

Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.

Tranh chấp thường phát sinh khi:

Di chúc viết tay không có người làm chứng;
Di chúc miệng không được ghi chép, xác nhận đúng thời hạn luật định;
Di chúc có sửa chữa nhưng không được người lập di chúc ký xác nhận.

Theo quy định, vi phạm nghiêm trọng về hình thức có thể dẫn đến việc di chúc bị tuyên vô hiệu.

3. Tranh chấp về nội dung di chúc

Điều 631. Nội dung của di chúc

1. Di chúc gồm các nội dung chủ yếu sau:

a) Ngày, tháng, năm lập di chúc;

b) Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc;

c) Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản;

d) Di sản để lại và nơi có di sản.

2. Ngoài các nội dung quy định tại khoản 1 Điều này, di chúc có thể có các nội dung khác.

3. Di chúc không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu, nếu di chúc gồm nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc.

Trường hợp di chúc có sự tẩy xóa, sửa chữa thì người tự viết di chúc hoặc người làm chứng di chúc phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa.

Tranh chấp phát sinh khi:

Nội dung di chúc không rõ ràng, dễ hiểu theo nhiều cách khác nhau;
Di chúc phân chia tài sản không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế;
Di chúc xâm phạm quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 BLDS 2015 (ví dụ: con chưa thành niên, cha mẹ già yếu).

Trong trường hợp này, Tòa án có thể điều chỉnh phần di sản để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các chủ thể được pháp luật bảo vệ.

4. Hậu quả pháp lý khi di chúc bị tuyên vô hiệu

Khi di chúc bị tuyên vô hiệu:

Di sản sẽ được chia theo thừa kế theo pháp luật;
Những người thuộc hàng thừa kế theo quy định pháp luật sẽ được hưởng phần di sản tương ứng;
Phần di chúc vô hiệu không làm ảnh hưởng đến phần di chúc hợp pháp (nếu có thể tách rời).

Điều này thường làm thay đổi hoàn toàn ý chí ban đầu của người để lại di sản, là nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn kéo dài trong gia đình.

————————————————————————————————————————————————

Hãy liên hệ để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời: