Không đăng ký kết hôn có được Tòa án giải quyết yêu cầu ly hôn hay không?

Trong thực tế, nhiều cặp nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn. Khi mâu thuẫn phát sinh và không thể tiếp tục chung sống, không ít người lầm tưởng rằng vẫn có thể yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn như các trường hợp hôn nhân hợp pháp.

Tuy nhiên, việc không đăng ký kết hôn dẫn đến hệ quả pháp lý rất khác biệt, đặc biệt trong việc giải quyết con chung và tài sản.

1. Không đăng ký kết hôn có được Tòa án giải quyết ly hôn không?

Theo quy định pháp luật hôn nhân và gia đình, ly hôn chỉ áp dụng đối với quan hệ hôn nhân hợp pháp, tức là nam và nữ có đăng ký kết hôn theo đúng quy định.

Theo khoản 2 Điều 53 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 cũng quy định:

“2. Trong trường hợp không đăng ký kết hôn mà có yêu cầu ly hôn thì Tòa án thụ lý và tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng theo quy định tại khoản 1 Điều 14 của Luật này; nếu có yêu cầu về con và tài sản thì giải quyết theo quy định tại Điều 15 và Điều 16 của Luật này.”

Do đó, trong trường hợp chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn, Tòa án sẽ:

Không công nhận quan hệ vợ chồng;
Không giải quyết “ly hôn” theo nghĩa pháp lý;
Chỉ xem xét giải quyết quyền, nghĩa vụ đối với con chung và tài sản (nếu có yêu cầu).

2. Xác định quan hệ nam nữ chung sống như vợ chồng

Không phải mọi trường hợp sống chung đều được coi là “chung sống như vợ chồng”. Trong quá trình giải quyết, Tòa án sẽ xem xét các dấu hiệu thực tế như:

Hai bên có chung sống ổn định, lâu dài hay không;
Có con chung;
Có tài sản chung trong thời gian chung sống;
Có cùng quản lý, chi tiêu, sinh hoạt như một gia đình;
Được gia đình, xã hội xung quanh thừa nhận là vợ chồng.

Việc xác định quan hệ chung sống như vợ chồng phải dựa trên chứng cứ cụ thể, không chỉ dựa vào lời khai của một bên.

3. Giải quyết quyền nuôi con khi không đăng ký kết hôn

Căn cứ theo Điều 15 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 thì:

Điều 15. Quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con trong trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn

Quyền, nghĩa vụ giữa nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng và con được giải quyết theo quy định của Luật này về quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con.

Dù không được công nhận là vợ chồng hợp pháp, quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ đối với con vẫn được pháp luật bảo vệ đầy đủ.

Khi chấm dứt việc chung sống, Tòa án sẽ giải quyết quyền nuôi con dựa trên các nguyên tắc:

Bảo đảm quyền lợi tốt nhất của con;
Xem xét điều kiện kinh tế, tinh thần, môi trường sống, thời gian chăm sóc của mỗi bên;
Con dưới độ tuổi cần sự chăm sóc trực tiếp sẽ được ưu tiên giao cho người có điều kiện phù hợp hơn.

4. Giải quyết tài sản khi không được công nhận là vợ chồng

Điều 16. Giải quyết quan hệ tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng của nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn

1. Quan hệ tài sản, nghĩa vụ và hợp đồng của nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn được giải quyết theo thỏa thuận giữa các bên; trong trường hợp không có thỏa thuận thì giải quyết theo quy định của Bộ luật dân sự và các quy định khác của pháp luật có liên quan.

2. Việc giải quyết quan hệ tài sản phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của phụ nữ và con; công việc nội trợ và công việc khác có liên quan để duy trì đời sống chung được coi như lao động có thu nhập.

Khi quan hệ vợ chồng không được công nhận, chế độ tài sản của vợ chồng theo luật hôn nhân và gia đình không được áp dụng. Việc giải quyết tài sản được thực hiện theo các nguyên tắc sau: